Erraztasunak

Euskaraz idaztea ez da erraza. Hortik hasiko gara, ados?

Tira, agian ez. Barkatu, agian txarto planteatu dut abiapuntua: euskaraz irakurtzea da erraza ez dena.

Sarri sumatu dut, nire inguruan, Euskaraz idatzitako liburuak nekezak suertatzen direla. Hiztegia arrotza egiten da maiz, eta esaldiak luzeak, eta elkarrizketak antinaturalak, eta onomatopeiak gezurrezkoak. Erdarazko liburuak errazago irakurtzen dira, eta inork ez daki zehatz-mehatz zergatik.

Egia da, ez da egoera orokortu behar. Izatez, oraindik oroitzen dut Kutsidazu bidea, Isabel egun bakarrean irakurri nuenean. Baina aldi berean Lagun izoztua biderdian zenbatetan utzi ote dudan ez dut gogoratzen. Bai, kasu ezberdin asko daude, baina orokorrean idatzizko Euskara astunagoa bilakatzen da, zaila Gaztelaniara edo Ingelesa bezalako hizkuntzekin aldaratuta. Legediak ere ez du horretan batere laguntzen, egia esan. Behin eta berriz aldatzen dira lege semantikoak (“dira” esango dut, haiek bakarrik aldatuko bailira. Izen eta abizenak jartzeko lekua ez da hau). Lehen ondo zegoena orain txarto dago. Bizitza osoa "hitzegiten" hitza erabiltzen, eta orain nire zuzentzaile ortografikoak txarto nabilela dio, hitz-egiten idatzi beharko nukeela. Normala gazteriak, gero eta gehiago, gauzak esaten dituen moduan idazteko joera izatea. Eta hori "txarto" al dago? Nor gara gu zer dagoen ondo eta zer dagoen txarto esateko? Berdin dio zenbat urtez aztertzen dituen Euskara-Zuzentzaile-Txit-Gorenek hitz eta esaera bakoitza, ortografiarik egokiena (edota historikoena) aurkitzeko: nortzuk dira haiek "zure Euskarak ez du balio" esateko? Hizkuntzen funtzioa komunikatzea da, izan da eta izango da; beraz gauzak esaten dien modun idazten ditun euskerak zegatik ez dau balio biar? Berdin berdin balio biko luke ezta? Ala benetan uste du norbaitek "kar-kar" idatzirik barre bat imitatzeko gai garela? Benetan uste du norbaitek Euskara mota horrekin norbait identifikatzen dela? Gogoratzen dut García Marquez-ek Gaztelaniarako arauak baztertu behar zirela esan zuenean, h eta v/b-ren erabilpenari buruzkoak, batipat. Hizkuntza herri xumeari gerturatu behar zitzaiola. Gauzak erraztu behar zitzaizkiola. Jende askok esan zuen "Nor uste du tipo hori, halakorik esateko?". Erantzuna, apika, sinplea litzateke: "nor da gauza kontrakoa esateko? Norbaitek uste ote du egi absolutuaren jabe dela?" Guk, behintzat, ez. Hori bai, Labur ingurutatik, istorioak ahal bezain irakurterrazak egiten ahaleginduko gara. Zuzenak izango dira, eta errazak, eta laburrak, batez ere laburrak. Gaur egun irakurtzeko denbora gutxi daukan gizartean, zertarako luzatu gauzak? Hori izango da Laburrek izango duen helburu nagusienetarikoa. Eta horrek hurrengo galderara garamatza: zer da Labur? Baina hori beste baterako utziko dugu. Bestela, hau ere luzea litzateke, eta ez laburra. Eta hori hasiera txarra litzateke.